Nota Imuniti & Vaksin SPM Biologi (Bab Keimunan Tingkatan 4)
Apa itu imuniti?
Imuniti ialah keupayaan badan untuk melawan patogen seperti bakteria dan virus. Ia terbahagi kepada imuniti semula jadi (yang badan sediakan sendiri) dan imuniti perolehan (yang badan dapat selepas terdedah kepada antigen).
Mekanisme utama: antigen dan antibodi
Antigen ialah bahan asing yang masuk ke dalam badan, contohnya protein pada permukaan patogen. Sel darah putih jenis limfosit akan menghasilkan antibodi yang bertindak khusus untuk memusnahkan antigen itu, dan sesetengah limfosit menjadi sel memori yang mengingati antigen tersebut.
Fakta penting: imuniti aktif vs pasif
Imuniti aktif: badan sendiri menghasilkan antibodi selepas jangkitan atau vaksin, ia lambat terbentuk tetapi bertahan lama kerana ada sel memori. Imuniti pasif: badan menerima antibodi sedia ada dari luar, contohnya antibodi dari ibu ke bayi melalui plasenta atau susu, ia cepat tetapi tidak bertahan lama kerana tiada sel memori.
Bagaimana vaksin berfungsi
Vaksin mengandungi antigen yang telah dilemahkan atau dimatikan, atau toksoid, supaya ia tidak menyebabkan penyakit. Antigen ini merangsang badan menghasilkan antibodi dan sel memori, jadi apabila patogen sebenar masuk kemudian, badan boleh melawannya dengan cepat. Ini contoh imuniti aktif buatan (artificial active immunity).
Kesilapan biasa & tip peperiksaan
Jangan keliru: vaksin memberi imuniti aktif (badan buat antibodi sendiri), manakala antiserum memberi imuniti pasif (antibodi diberi terus). Ingat bahawa dos penggalak (booster) diberi untuk meningkatkan bilangan sel memori dan antibodi. Dalam jawapan esei, sebut istilah tepat seperti antigen, antibodi, limfosit dan sel memori untuk dapat markah penuh.
Cuma SkorA Juara satukan Active Recall + Spaced Repetition dalam matlamat harian anda — setiap soalan dibawa kembali tepat sebelum anda lupa, supaya kekal untuk hari SPM.
Latih percuma dalam app →Konsep berkaitan
Soalan Lazim
Apa beza imuniti aktif dan imuniti pasif?
Imuniti aktif ialah apabila badan sendiri menghasilkan antibodi selepas terdedah kepada antigen (jangkitan atau vaksin), ia bertahan lama kerana ada sel memori. Imuniti pasif ialah apabila badan menerima antibodi sedia ada dari luar (contoh dari ibu ke bayi), ia cepat berfungsi tetapi tidak kekal lama kerana tiada sel memori.
Kenapa vaksin tidak membuat kita sakit walaupun ada patogen di dalamnya?
Antigen dalam vaksin telah dilemahkan, dimatikan, atau dijadikan toksoid. Jadi ia masih boleh merangsang badan menghasilkan antibodi dan sel memori, tetapi tidak cukup kuat untuk menyebabkan penyakit sebenar.
Kenapa kita perlu dos penggalak (booster) untuk sesetengah vaksin?
Selepas beberapa masa, bilangan antibodi dan sel memori dalam badan boleh menurun. Dos penggalak merangsang badan menghasilkan lebih banyak sel memori dan antibodi, supaya perlindungan terhadap penyakit itu kekal kuat dan tahan lebih lama.