Nota Kanta & Imej SPM Fizik (Tingkatan 4)
Apa itu kanta dan imej?
Kanta ialah cebisan kaca atau plastik lut sinar yang membiaskan cahaya. Kanta cembung (menumpu) menumpukan cahaya ke satu titik, manakala kanta cekung (mencapah) menyerakkan cahaya keluar. Imej ialah gambar objek yang terbentuk selepas cahaya melalui kanta.
Idea utama: bagaimana imej terbentuk
Cahaya dari objek dibiaskan oleh kanta dan bertemu untuk membentuk imej. Kita boleh cari kedudukan dan saiz imej dengan melukis 2 atau 3 sinar khas: sinar selari dengan paksi utama (dibiaskan melalui fokus F), sinar melalui pusat optik (lurus tanpa lentur), dan sinar melalui fokus (dibiaskan menjadi selari). Titik pertemuan sinar-sinar ini ialah kedudukan imej.
Formula dan fakta penting
Rumus kanta ialah 1/f = 1/v + 1/u, dengan f = jarak fokus, u = jarak objek, dan v = jarak imej (semua dalam cm atau m). Pembesaran m = v/u = tinggi imej / tinggi objek. Kuasa kanta P = 1/f dengan f dalam meter dan unit dioptri (D); kanta cembung ada P positif, kanta cekung ada P negatif.
Kesilapan biasa dan tip peperiksaan
Ramai pelajar lupa konvensyen tanda: bagi kanta cembung f positif, tetapi bagi kanta cekung f negatif, dan imej maya beri v negatif. Imej nyata terbentuk pada skrin (songsang) manakala imej maya tidak boleh ditangkap pada skrin (tegak, contoh kanta pembesar). Tip: sentiasa lukis gambar rajah sinar mengikut skala dan tandakan F dan 2F dengan betul untuk markah penuh.
Kaitan dan aplikasi harian
Kanta cembung digunakan dalam kaca pembesar, kamera, dan sebagai kanta pembetul untuk mata rabun dekat (hipermetropia). Kanta cekung membetulkan mata rabun jauh (miopia). Fahaman kanta juga penting untuk mikroskop dan teleskop yang menggunakan gabungan dua kanta.
Cuma SkorA Juara satukan Active Recall + Spaced Repetition dalam matlamat harian anda — setiap soalan dibawa kembali tepat sebelum anda lupa, supaya kekal untuk hari SPM.
Latih percuma dalam app →Konsep berkaitan
Soalan Lazim
Apa beza imej nyata dan imej maya?
Imej nyata terbentuk apabila sinar cahaya sebenar bertemu, jadi ia boleh ditangkap pada skrin dan sentiasa songsang. Imej maya terbentuk apabila sinar seolah-olah datang dari satu titik tetapi tidak benar-benar bertemu, jadi ia tidak boleh ditangkap pada skrin dan sentiasa tegak, contohnya imej dalam kaca pembesar.
Bila imej daripada kanta cembung menjadi lebih besar daripada objek?
Imej lebih besar (pembesaran m lebih daripada 1) apabila objek diletakkan antara F dan 2F. Jika objek lebih dekat daripada F, imej menjadi maya, tegak dan besar seperti kaca pembesar.
Bagaimana guna rumus 1/f = 1/v + 1/u dengan betul?
Masukkan nilai u dan f dengan tanda betul, kemudian selesaikan untuk v. Bagi kanta cembung f positif; jika jawapan v positif imej itu nyata, jika v negatif imej itu maya. Ingat gantikan nilai dengan berhati-hati dan gunakan unit yang sama untuk semua jarak.