Nota Keradioaktifan SPM Fizik Tingkatan 5
Apa itu keradioaktifan?
Keradioaktifan ialah pereputan spontan dan rawak nukleus tidak stabil sambil memancarkan sinaran. Ia berlaku dengan sendiri tanpa perlu tenaga luar seperti haba atau tekanan. Nukleus yang mengalami pereputan ini dipanggil nukleus radioaktif.
Tiga jenis sinaran radioaktif
Terdapat tiga jenis sinaran: alfa (a), beta (b) dan gama (g). Zarah alfa ialah nukleus helium (2 proton, 2 neutron), zarah beta ialah elektron laju, dan sinar gama ialah gelombang elektromagnet bertenaga tinggi. Sinaran ini dipancarkan apabila nukleus tidak stabil cuba menjadi lebih stabil.
Sifat penting dan formula pereputan
Cas: alfa +2, beta -1, gama 0 (tiada cas). Kuasa penembusan: gama paling tinggi, kemudian beta, dan alfa paling lemah (boleh dihalang oleh kertas). Contoh persamaan pereputan alfa: U-238 -> Th-234 + He-4 (2), di mana nombor nukleon dan nombor proton mesti seimbang di kedua-dua belah.
Kesilapan biasa dan tip peperiksaan
Ramai pelajar lupa bahawa pereputan bersifat rawak dan spontan, jadi kita tidak boleh ramal bila satu nukleus tertentu akan mereput. Semasa mengimbangkan persamaan nuklear, pastikan jumlah nombor nukleon (atas) dan jumlah nombor proton (bawah) sama di kedua-dua belah. Ingat bahawa dalam pereputan beta, satu neutron bertukar menjadi proton, jadi nombor proton bertambah 1 tetapi nombor nukleon kekal sama.
Setengah hayat dan aplikasi
Setengah hayat (half-life) ialah masa yang diambil untuk separuh daripada nukleus radioaktif dalam sampel mereput. Nilai ini tetap untuk setiap bahan dan tidak berubah dengan suhu atau tekanan. Keradioaktifan digunakan dalam perubatan (rawatan kanser dan pengesanan), pertanian, penentuan usia fosil menggunakan karbon-14, dan penjanaan tenaga di loji nuklear.
Cuma SkorA Juara satukan Active Recall + Spaced Repetition dalam matlamat harian anda — setiap soalan dibawa kembali tepat sebelum anda lupa, supaya kekal untuk hari SPM.
Latih percuma dalam app →Konsep berkaitan
Soalan Lazim
Apakah perbezaan antara sinaran alfa, beta dan gama?
Zarah alfa ialah nukleus helium dengan cas +2 dan kuasa penembusan paling lemah (dihalang oleh kertas). Zarah beta ialah elektron dengan cas -1 dan kuasa penembusan sederhana (dihalang oleh kepingan aluminium nipis). Sinar gama tiada cas dan mempunyai kuasa penembusan paling tinggi (perlu plumbum atau konkrit tebal untuk menghalangnya).
Apakah maksud setengah hayat?
Setengah hayat ialah masa yang diambil untuk bilangan nukleus radioaktif dalam sampel berkurangan kepada separuh. Sebagai contoh, jika setengah hayat sesuatu bahan ialah 5 hari, selepas 5 hari tinggal separuh, dan selepas 10 hari tinggal satu perempat. Nilai setengah hayat tetap dan tidak dipengaruhi oleh suhu atau tekanan.
Mengapa keradioaktifan dikatakan spontan dan rawak?
Spontan bermaksud pereputan berlaku dengan sendiri tanpa perlu tenaga luar seperti haba atau tekanan. Rawak pula bermaksud kita tidak boleh ramal nukleus mana yang akan mereput dahulu atau bila ia akan mereput. Kita hanya boleh anggarkan kadar pereputan bagi sampel yang besar melalui setengah hayat.